Często słyszę, że pojęcia osobowość, temperament, charakter są stosowane w mowie potocznej zamiennie. Czy to rzeczywiście to samo? Warto zgłębić, co jest czym i dowiedzieć się, na co możemy mieć wpływ, a co jest niezmienne.
W psychologii nie znajdziemy jednego stanowiska w tej sprawie ani konkretnej definicji tych pojęć. Zebrałam jednak wiedzę z kilku źródeł i przedstawiam Wam moje rozumienie tych trzech pojęć.
Jedno jest pewne – dziecko nie rodzi się jako „tabula rasa”. Owszem – nie ma za wiele doświadczeń (ale wbrew pozorom ma ich już naprawdę sporo z życia płodowego), ale przychodzi na świat jako konkretny, odmienny od innych, człowiek. Wystarczy spojrzeć na oddział noworodkowy i na pierwszy rzut oka widać, że zachowanie dzieci w pierwszych dobach życia znacznie się różni.
➡️ To, z czym się rodzimy to TEMPERAMENT. Są to wrodzone, czysto biologiczne cechy człowieka, związane z pobudliwością naszego układu nerwowego, reaktywnością, wrażliwością na bodźce i doznania, wytrzymałością, żwawością. Temperament pozostaje niezmienny przez całe nasze życie, choć możemy w pewnym, niewielkim zakresie i na krótki czas wpływać na niego. Np. osoba, która jest z natury powolna, ma mało energii witalnej, może pobudzać się poprzez chłodny prysznic czy poranny jogging, by poprzez czynniki zewnętrzne dodać sobie energii. Jednak jej konstrukcja nerwowa pozostanie niezmieniona, czyli gdy opadną hormony aktywowane przez te czynności, wróci do swojego naturalnego stanu.
Najbardziej znanym podziałem temperamentów, choć już nieco przestarzałym, jest podział Hipokratesa i Galena na: melancholika, flegmatyka, sangwinika i choleryka. Dziś wiemy już, że tak czyste formy praktycznie nie występują, a w psychologii znaleźć można mnóstwo nowych określeń i podziałów. Ten jednak dość jasno oddaje, czym temperament jest.
➡️ Na bazie temperamentu kształtuje się nasza OSOBOWOŚĆ. Jest to nasz sposób myślenia, zachowania i odczuwania. C. G. Jung wyróżnił 16 typów osobowości człowieka, różnie tłumaczonych. Każdy z tych typów charakteryzuje się pewnymi stałymi cechami, które określają jego funkcjonowanie. Osobowość to wypadkowa naszego temperamentu i czynników zewnętrznych, jakie na nas wpływają (rodziny, w jakiej wzrastamy, doświadczeń, naszej kondycji zdrowotnej). Trudne doświadczenia mogą powodować zaburzenia osobowości.
➡️ CHARAKTER to ten fragment naszego jestestwa, który kształtujemy przez całe życie. To zbiór naszych cech, które wpływają na to, jak postępujemy. Cechy charakteru możemy wartościować jako pozytywne i negatywne, na co nie ma miejsca przy temperamencie czy osobowości. Praca nad sobą i wychowywanie młodego człowieka polega właśnie na kształtowaniu charakteru.
Co oznacza to dla nas jako rodziców i terapeutów? Warto wiedzieć, że pewne rzeczy są niezmienne i ani przez terapię, ani motywowanie, nagradzanie, karanie, przekonywanie na nie nie wpłyniemy. Nie zrobimy z flegmatyka osoby uwielbiającej przebywać z dużą ilością osób, wylewnej, otwartej. Ale możemy pracować nad nieśmiałością, lenistwem czy wycofaniem. naszym zadaniem jest tak ukształtować charakter dziecka, by dobrze funkcjonowało mu się w społeczeństwie. Flegmatyk zatem nadal będzie potrzebował więcej czasu na wiele rzeczy, nie będzie lubił być w centrum zainteresowania, ale może zdobyć takie cechy, by pracować na kierowniczym stanowisku czy prowadzić szkolenia i wystąpienia.
Spójrzcie przez taki pryzmat na Wasze dzieci i zaakceptujcie ich temperamenty, a dopiero później, w zgodzie z nimi, pomagajcie im wykorzystywać swoje mocne strony i wyrastać na dobrych, wartościowych ludzi. ❤
